زندگی و کارنامه سید محمد خاتمی/13

سازمان مجاهدین پس از تحرکات مهرماه 1360 و اعلام اینکه رسما برای براندازی جمهوری اسلامی ایران فعالیت می کند، اردوگاه خود را به خاک عراق منتقل نمود تا از طریق همکاری با صدام اهداف خود را در پیش گیرد. در این میان، نهضت آزادی نیز پس از مخالفت کمسیون ماده 10 احزاب با اعطای پروانه رسمی به آن، به حاشیه رفت و فعالیت های خود را به صورت غیرقانونی ادامه داد. بدین ترتیب بود که سه ضلع اصلی جریانی که در ابتدای انقلاب آشکارا در مقابل نظام جمهوری اسلامی و ولایت فقیه ایستاد، در نتیجه درایت امام(ره)، تلاش های مردم و نیز جریان سیاسی قدرتمند حامی امام(ره) و نظام، در هم شکست. خاتمی نیز در کارنامه خود، رویارویی آتشین با هر سه طیف یاد شده را به ثبت رساند تا در جمع حامیان و مدافعان نظام و ولایت فقیه از موقعیت والایی برخوردار شود. می توان گفت که در این مرحله، نبرد بر سر تنزیل نظام مبتنی بر «ولایت فقیه» با پیروزی حامیان نظام پایان یافت، اما نزاع تدریجی دیگری آغاز شد که می¬توان نام آن را جنگ «تاویل» نامید، جنگی که همه اطراف آن ادعای «خط امامی» بودن و اعتقاد به ولایت داشتند و در این فضای غبار آلود، بازشناخت مخلصین از منافقین بسیار دشوار می نمود.

پس از پیروزی در مقابل دشمنان مشترک و تابلودار، توجه گروه های اسلام گرا آرام آرام به سمت اختلافاتی درون گروهی جلب شد که شاید تا پیش از این به دلیل ضرورت یکپارچگی آنان در مقابل جریانات لیبرال و منافق، مغفول مانده بود. در ابتدای این فصل اشاره شد که گروه های حامی نظام و امام(ره) یکدست نبودند و در این میان کسانی بودند که حتی اگر زبان به مدح «ولایت فقیه» می گشودند، این اقدام هر دلیل دیگری می¬توانست داشته باشد جز اعتقاد قلبی آنان به این اصل. لذا طبیعی بود که آب این منافقان با مخلصان به یک جوی نرود و به همین علت است که هر چه از روز تولد انقلاب بیشتر فاصله می گیریم، با رفع خطر دشمنان تابلودار، شاهد آشکار شدن و تعمیق شکاف های درون جریان اسلام گرا هستیم؛ شکاف¬هایی که پس از رحلت امام خمینی(ره)، عمیق تر و عمیق ترشد تا گروه ها و کسانی از همان طیف مدافعان اولیه نظام، نه تنها از یاران و هم¬سنگران پیشین، که از سیستم نیز جدا شده و در مقابل مبنایی ترین اصل آن یعنی ولایت فقیه بایستند.

 

نخست وزیر ایده آل

می توان گفت نخستین عرصه ای که شکاف های درونی جریان حامی نظام را هویدا ساخت، جلسه رای اعتماد مجلس به نخست وزیر پیشنهادی از سوی آیت الله خامنه ای رئیس جمهور وقت بود.

پس از عزل بنی صدر از مقام ریاست جمهوری، یک شورای موقت وظایف رئیس جمهور را به عهده گرفت و در اولین جلسه خود تاریخ برگزاری انتخابات ریاست جمهوری را تعیین نمود. دوم مردادماه 1360 این انتخابات برگزار و «محمدعلی رجایی» با اکثریت مطلق آرا به ریاست جمهوری ایران اسلامی برگزیده شد. رجایی اما مجموعا 28 روز به عنوان رئیس جمهور خدمت نمود و در 8 شهریور همان سال توسط منافقین به شهادت رسید. با سپری شدن این تابستان خشونت بار، سومین کابینه پس از انقلاب نیز از حرکت باز ایستاد. برای عبور از این شرایط حاد، بار دیگر شورای ریاست جمهوری تشکیل شد و آیت الله «محمدرضا مهدوی کنی» با پذیرش منصب نخست وزیری، کابینه ای موقت تشکیل داد. این دولت زمینه های انتخابات ریاست جمهوری را فراهم آورد و در انتخاباتی که در دهم مهرماه برگزار شد، آیت الله سید علی خامنه ای با کسب بیش از 16 میلیون رای(85 درصد آرا)، رئیس جمهور شد. ایشان نیز دکتر علی اکبر ولایتی را به عنوان نخست وزیر پیشنهادی خود، برای کسب رای اعتماد به مجلس معرفی کردند. آیت الله خامنه ای در همین راستا 28 مهر یعنی دو روز قبل از برگزاری جلسه رای اعتماد برای نخست وزیر، طی یادداشتی در روزنامه جمهوری اسلامی، 9 ویژگی (1) را برای نخست وزیر ایده آل ضروری شمرده و نوشتند: «نخست وزیر ایده آل آن کسی است که این ویژگی ها را داشته باشد، اگر فرض کنیم که دستیابی به ایده آل کاری دشوار و دور از دسترس است، باید که نزدیک¬ترین فرد را به ایده آل جست وجو کنیم. معرفی نخست وزیر به وسیله من در جلسه اخیر مجلس شورای اسلامی بر همین مبنا و اساس بوده است». اما مجلس شورای اسلامی که در اختیار حزب جمهوری اسلامی بود، در کمال تعجب به نخست وزیر پیشنهادی دبیر کل حزب رای اعتماد نداد تا اولین نشانه اختلاف و دودستگی در میان جریان اسلام گرا را آشکار کند. ترکیب آرای دکتر ولایتی با صدای بلند و رسایی این دودستگی را فریاد می زد: 74 رای موافق، 80 رای مخالف و 38 رای ممتنع. البته این طور نبود که همه مخالفان نخست وزیری ولایتی در گروهی مقابل او و رئیس جمهور قرار داشته باشند، اما مخالفت اکثر مخالفان، ریشه در همین شکاف داشت.

در این میان «سید محمد خاتمی» نیز تعلل نکرد و به سرعت جایگاه خود را در این دو گروه هویدا ساخت. او نه تنها در کسوت نماینده مجلس به عنوان مخالف ولایتی پشت تریبون رفت، بلکه دو روز بعد، ضمن بازنشر سرمقاله روز 28 مهر آیت الله خامنه ای در روزنامه کیهان، طی یادداشتی در کنار نوشته رئیس جمهور، تلویحا علت رای نیاوردن دکتر ولایتی را نداشتن دو ویژگی دانست و از رئیس جمهور خواست به این دو ویژگی نیز دقت کند: « 1- نخست وزیر مطلوب کسی است که بتواند لایق ترین و تواناترین ها را در کابینه خود به کار گیرد. 2- سعه صدر از مهم ترین ویژگی های یک نخست وزیر آرمانی یا نزدیک به ایده آل است». (2) و البته روشن بود که نبود دو ویژگی «سعه صدر» و «توانایی برای به کارگرفتن لایق ها» در ولایتی، نمی توانست عدم رای اعتماد مخالفان را توجیه کند. چه، اساسا خاتمی حتی معیار و شاخصی برای اثبات نبود دو ویژگی مورد نظر خود در کاندیدای پیشنهادی رئیس جمهور ارائه نکرده بود؛ او و دوستانش در پی روی کار آوردن گزینه دیگری بودند.

به دنبال رای عدم تمایل مجلس به دکتر ولایتی، آیت الله خامنه ای به ترتیب علی اکبر پرورش و محمد غرضی را معرفی نمود که نخست وزیری این دو تن نیز با مخالفت غیر رسمی مجلسیان مواجه شد و رئیس جمهور از معرفی رسمی آنان به دلیل پرهیز از اوج گرفتن تنش ها اجتناب کرد. اگر دیروز مجلس تحت کنترل حزب جمهوری اسلامی، با اکثریت قاطع به نخست وزیری شهید رجایی برای مقابله با بنی صدر رای می داد، امروز همین مجلس با رفع خطر بنی صدر، رویکرد جدید و متفاوتی در پیش گرفته بود.

به هر حال، آیت الله خامنه ای سرانجام برای خروج از این بن بست، علی رغم میل باطنی نظر دوستان را درباره نخست وزیری «میر حسین موسوی»-که در کابینه شهید رجایی وزیر خارجه بود- پذیرفت. ولایتی بعدها در مصاحبه ای اعلام کرد که جریان «سازمان مجاهدین انقلاب» مهم ترین مخالفان نخست وزیری وی بوده و از همان ابتدا درپی نخست وزیری موسوی بوده اند. (3)

خاتمی نیز که هم در مجلس و هم در روزنامه تحت مدیریت خود به مخالفت با دکتر ولایتی برخاسته بود، این بار برای «میرحسین موسوی» سنگ تمام گذاشت و درست یک روز پیش از رای گیری، ضمن چاپ عکس و زندگینامه موسوی در صفحه نخست کیهان، از قول ناظران آگاه و البته بی نام و نشان نوشت که «مجلس به نخست وزیری مهندس موسوی رای تمایل خواهد داد». (4) پنجشنبه هفتم آبانماه 1360 خبر رای تمایل مجلس به نخست وزیری موسوی در کیهان منتشر شد.

دو دستگی در میان اعضای حزب جمهوری اسلامی، در کابینه موسوی نمود چندانی پیدا نکرد. ترکیب این کابینه با کابینه شهید رجایی تفاوت چندانی نداشت و از اعضای حزب جمهوری اسلامی یا افراد نزدیک به این حزب تشکیل شده بود؛ می توان گفت که علت این امر تضعیف و انزوای کامل مخالفان پیشانی سفید نظام بود. لیبرال ها و مخالفان سیستم هر چند در مجلس در اقلیت بودند، اما هنوز «بودند».

برخی تحلیل گران معتقد بودند که این دودستگی ها در میان جریان اسلام گرا، ریشه در دوران پیش از انقلاب و برخی تنش های گذشته میان روحانیون مبارز دارد؛ اما ماجرا فراتر از اینها بود.

 

نویسنده:‌ سید یاسر جبرائیلی

---------------------------------

1- از آنجا که احتمال می رود این ویژگی ها برای خوانندگان اهمیت داشته باشد، عبارت بودند از : قدرت و تحرک بالا؛ قدرت بر تنوع کار؛ سیاسی بودن؛ امیدوارو خستگی ناپذیر و معتقد به پیشرفت کارها؛ قاطع و مصمم و قادر به تصمیم گیری؛ متین، بی شتاب، پخته و مصلحت اندیش؛ دارای بینش اسلامی؛ دارای تقوی و پایبندی عملی به دین؛

2- روزنامه کیهان، 2/8/1360.

3- مصاحبه علی اکبر ولایتی با ماهنامه پاسدار اسلام، خرداد ۱۳۸۹.

4- روزنامه کیهان، 5/8/1360.

/ 2 نظر / 30 بازدید
علی

درود بر سه سید فاطمی - خمینی و خامنه ای و خاتمی (سید محمد را میگم)

سید حمید

مجموعه مستند تب اصلاحات شامل مستندهای بی نظیر و منحصربفرد درباره جنبش اصلاحات و دوم خرداد حوادث 18 تیر 78 مجلس ششم و کارنامه اصلاح طلبان و حوادث مهم دوران اصلاحات را از اینجا تهیه کنید: http://netkar.ir/shop/index.php?option=com_virtuemart&view=productdetails&virtuemart_product_id=37&virtuemart_category_id=27&Itemid=186